RBI: आरबीआयने दोन हजार रुपयांच्या नोटांची छपाई थांबवली असून या नोटा आता चलनातून बाद होणार आहे आणि 2 हजार रुपयांच्या नोटा चलनातून बाद करण्याचा मोठा निर्णय RBI ने घेतला असून येणाऱ्या ३० सप्टेंबर २०२३पर्यंत नागरिकांना २ हजार रुपयांच्या नोटा चलन म्हणून वापरता येणार असून त्या नोटा बदलण्यासाठी नागरिकांना 3 महिन्यांचा कालावधी देण्यात येत आहे. वृत्तसंस्था पीटीआयने याबाबतचं वृत्त दिलं आहे आणि त्यामुळं आता बाजारात आणि बँकांमध्ये पुन्हा मोठ्या रांगा लागण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. तसेच यापूर्वी केंद्रातील मोदी सरकारने हजार आणि पाचशे रुपयांच्या नोटा चलनातून बाद केल्या होत्या आणि आता त्यानंतर आता दोन हजार रुपयांची नोट RBIने रद्द करण्याचा निर्णय घेतला आहे. २३ मे २०२३ पासून बँकांमध्ये २ हजार रुपयांच्या नोटा बदलण्याची प्रक्रिया सुरू होणार असून ३० सप्टेंबर २०२३ पर्यंत नोटा बदलण्याची प्रक्रिया सुरू राहणार असल्याचं आरबीआयकडून स्पष्ट करण्यात येत आहे.
-
RBI काय म्हणाले?
रिझर्व्ह बँक 2000 च्या नोटा चलनातून काढून घेईल, परंतु सध्याच्या नोटा अवैध होणार नाहीत आणि आरबीआयने सांगितले की 2018-19 मध्ये त्याचे उद्दिष्ट पूर्ण झाल्यानंतर त्याची छपाई थांबवण्यात आली.
-
निर्णयाची अंमलबजावणी कधीपासून होत आहे?
RBI ने आपल्या परिपत्रकात 2000 च्या नोटा चलनातून बाहेर काढत असल्याचे लिहिले आहे यासाठी कोणतीही तारीख किंवा वेळ दिलेली नाही. म्हणजेच हा निर्णय तात्काळ लागू झाला आहे.
-
नोट बदलण्यासाठी काय करावे लागेल? याची पूर्ण प्रक्रिया काय असेल?
बँकेत जाऊन या नोटा बदलून घेता येतील तसेच त्यासाठी ३० सप्टेंबरपर्यंत मुदत देण्यात आली आहे. नोटा बदलताना कोणतीही अडचण येऊ नये यासाठी बँकांनाही याबाबत कळवण्यात आले आहे. लक्षात ठेवा एका वेळेस 10 म्हणजेच 20000 रुपयेच बदलता येणार आहे.
-
बाजारात 2000 च्या नोटांच्या खरेदीवर काय परिणाम दिसून येतो?
सरकारने ते चलनात ठेवले असले तरी व्यापारी त्याद्वारे व्यवहार करण्यास कचरतात आणि अशा स्थितीत त्यांना बँकेतूनच बदलणे योग्य ठरेल.
-
नोटा बदलण्यासाठी आरबीआयने 30 सप्टेंबरपर्यंत वेळ दिला आहे. यानंतर काय होईल?
तारीख वाढू शकते, पण शेवटच्या तारखेची वाट पाहू नका जर सरकारने ती अवैध ठरवली तर तुमच्याकडे ठेवलेल्या नोटेची किंमत राहणार नाही.
का घेतला निर्णय
2016 मध्ये नोटाबंदीच्या वेळी, भ्रष्टाचाऱ्यांच्या घराच्या गाद्या आणि उशांमध्ये दडवलेला किमान 3-4 लाख कोटी रुपयांचा काळा पैसा बाहेर येईल, अशी केंद्र सरकारची अपेक्षा होती आणि या संपूर्ण व्यवहारात केवळ 1.3 लाख कोटी रुपयांचा काळा पैसा बाहेर आला होता पण आता नोटाबंदीच्या वेळी जारी करण्यात आलेल्या नव्या 500 आणि 2000 च्या नोटांमध्ये 9.21 लाख कोटी रुपये नक्कीच गायब झाले आहेत.
खरं तर, भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) च्या 2016-17 ते 2021-22 पर्यंतच्या वार्षिक अहवालात असे नमूद केले आहे की RBI ने 2016 पासून 500 आणि 2000 च्या एकूण 6,849 कोटी चलनी नोटा छापल्या आहेत आणि त्यापैकी 1,680 कोटींहून अधिक चलनी नोटा चलनातून गायब आहेत. या गहाळ नोटांची किंमत 9.21 लाख कोटी रुपये आहे. या हरवलेल्या नोटांमध्ये त्या नोटांचा समावेश नाही ज्या खराब झाल्यानंतर आरबीआयने नष्ट केल्या होत्या.
कायद्यानुसार, ज्या रकमेवर कर भरला गेला नाही, तो काळा पैसा समजला जातो. या 9.21 लाख कोटी रुपयांमध्ये लोकांच्या घरात जमा झालेल्या बचतीचाही समावेश असू शकतो परंतु उत्तर प्रदेश निवडणुकीदरम्यान परफ्यूम व्यापाऱ्यांवर टाकलेल्या छाप्यांपासून ते पश्चिम बंगालचे मंत्री पार्थ चॅटर्जी यांच्या निकटवर्तीयांवर नुकत्याच झालेल्या छाप्यांपर्यंत, जप्त करण्यात आलेला 95% पेक्षा जास्त काळा पैसा 500 आणि 2000 च्या नोटांमध्ये होता.
आरबीआयच्या अधिकाऱ्यांनीही नाव न सांगण्याच्या अटीवर हे मान्य केले आहे की, चलनातून गहाळ झालेला पैसा अधिकृतपणे काळा पैसा मानला जात नाही, परंतु या रकमेतील मोठा हिस्सा हा काळा पैसा असण्याची शक्यता जास्त वर्तविली आहे.