महाराष्ट्रात पेरू या पिकाची मोठया प्रमाणात लागवड होत असते .भारतामध्ये २ .७०  लाख हे. क्षेत्रावर या पिकाची लागवड करण्यात आलेली आहे. प्रामुख्याने उत्तरप्रदेश, महाराष्ट्र,गुजरात  आणि बिहार या राज्यात या पिकाची लागवड केली जाते. महाराष्ट्रात एकूण ५०,००० हे. क्षेत्रावर पेरु लागवड केली जाते. लागवडीखालील क्षेत्रात उत्तरप्रदेशानंतर महाराष्ट्राचा दुसरा क्रमांक मोठ्या लागतो. सध्या महाराष्ट्रातील पेरू या पिकाची उत्पादकता अवघी ८.३  मे. टन प्रती हेक्टर इतकी आहे. या नंतर  उलट उत्तरप्रदेश आणि बिहार या राज्यात ती अनुक्रमे १३.५  आणि १२.८  मे. टन प्रती हेक्टर एवढी आहे. पेरू फळाच्या साल व गरामध्ये क जीवनसत्व मोठया प्रमाणात उपलब्ध असते आहे . मलावरोध, रक्तविकार व रक्तपित्त इत्यादी  विकारात पेरु अतिशय गुणकारी होत  आहे. पेरुची लागवड प्रामुख्याने उष्ण व समशीतोष्ण कटिबंधात जास्त परमात  केली जाते. कमाल तापमान कक्षा असणा-या प्रदेशात हे पीक चांगल्या प्रकारे  येते. जास्त पावसाच्या तसेच दमट हवामानाच्या प्रदेशात देवी या रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता अधिक अधिक  प्रमाणात असते.

पेरुसाठीजमीन कोणती असावी-

पेरुसाठी जमीन कोणती असावी हे देखील महत्वाचे असुन पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी, हलक्या ते मध्यम प्रतीच्या जमिनीत या पिकाची लागवड करावीकिवा करण्यात यावी. जमिनीची खोली किमान दोन किवा त्यापेक्षा जास्त  फूट असावी. जमिनीचा सामू साधारणतः ६ ते ७.५ या दरम्यान कमी जास्त असावा. चुनखडीयुक्त किंवा पाण्याचा निचरा न होणा-या जमिनीत या पिकाची लागवड करू नये .

लागवड

पेरूची लागवड कशी करावी हे देखील जाणुन घेणे महत्वाचे असुनपारंपरिक पध्दतीमध्ये जमिनीची आखणी करून ६ x ६ मी किवा तुमच्या मनाने. अंतरावर ६0 x ६0 x ६0 सेंमी. आकाराचे खड्डे ध्यावेत हे खड्डे भरतांना १६  ते २0 किलो चांगले कुजलेले शेणखत, ४५० -५००  ग्रॅम सिंगल सुपर फॉस्फेट, ५ ग्रॅम फॉलीडॉल पावडर आणि माती या मिश्रणाने खडु भरून घ्यावेत व रोपाची लागवड  करावी. घन लागवड या पध्दतीत ३ × २ मी.अंतरावर ५o × ५o × ५० सें.मी. आकाराचे खडे करून  घ्यावेत. यामध्ये साधारणतः ६  ते १० किलो चांगले कुजलेले शेणखत, अर्धा किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट, २.५ ग्रॅम अॅझोटोबॅक्टर, २५ ग्रॅम पीएसबी, २५ ग्रॅम ट्रायकोडर्मा पावडर आणि ५ ग्रॅम फॉलीडॉल पावडर पोयटा मातीत मिसळून या मिश्रणाने खड्डे भरून घ्यावेत व रोपाची लागवड चागली  करावी. पारंपारिक लागवड करतांना ९०:३०:३० ग्रम नत्र , स्फुरद व पालाश + १० ग्रम शेणखत + २६  ग्रम प्रत्येकी अझोटोबॅक्टर ,पीएसबी आणि ट्रायकोडर्म १८०:६०:६० ग्रॅम नत्र , स्फुरद व पालाश + २२ ग्रॅम शेणखत + २५ ग्रॅम प्रत्येकी अझोटोबॅक्टर , पीएसबी आणि ट्रायकोडर्मा२७०:९०:९० ग्रॅम नत्र , स्फुरद व पालाश + ३० ग्रम शेणखत + ५० ग्रम प्रत्येकी अझोटोबॅक्टर  पीएसबी आणि ट्रायकोडर्मा ४५०:१५०:१५० ग्रम नत्र , स्फुरद व पालाश + ४० ग्रम शेणखत +५० ग्रम प्रत्येकी  पीएसबी आणि ट्रायकोडर्माचा वापर करावा खत द्यावे.

लखनऊ-

येथील जाती सरदार या जातीच्या पेरूची महाराष्ट्रात मोठया प्रमाणात लागवड केली जाते व साद्यास्तीती आहे. या जातीच्या फळाचे सरासरी वजन २२०  ते २६० ग्रॅम असून फळांचा रंग पिवळसर हिरवा असतो. फळ आकाराने मध्यम गोलाकार असून गर पांढरा व गोड  मधुर असतो. या जातीत विद्राव्य घटकाचे प्रमाण सरासरी १२ ते १४ टक्के असते. या जातीपासून प्रती हेक्टरी पारंपरिक पध्दतीत २२  ते २५ टन तर घनबाग लागवडीतून 40 ते 50 टन उत्पादन घेता येते.

फळमाशी

फळाला किड लागू नये म्हणून फळमाशी ओळखने महत्वाचे असुन प्रौढमाशी घरी दिसणा-या माशीसारखीच पण आकाराने लहान म्हणजे ५ ते ६ मि.मी. लांब असते त्याची ओळख असणे आवश्क माशीचे मागील भाग टोकदार व गर्द कथ्या रंगाचे असून पंख सरळ लांब असतात. याना  माशीच्या अळ्यांना पाय नसतात. या मळकट पांढ-या असून १० ते १५  मि.मी.लांब परंतू तोंडाच्या बाजूस निमुळत्या असतात. कोषावस्थेत त्या जमिनीत मुलाशी असतात.

प्रौढ माशा अर्धपक्व फळात २ ते ३ मि.मी. खोल एक एक करून अंडी घालत असतात. एक माशी साधारणत: १o0 ते १६०  अंडी घालते. २ ते ४  दिवसात या अंडयातून अळ्या बाहेर पडतात आणि फळातील गर खातात. परिणामी अंडी घातलेल्या ठिकाणी फळे सडतात आणि गळतात मरगळ लागते. या अळ्या तापमानानुसार १०  ते २० दिवसानंतर १० ते १६  सें.मी. खोलीवर जमिनीत कोषावस्थेत जातात. साधारणपणे ९  ते १० दिवसात कोषातून प्रौढ माशा बाहेर पडतात. सर्वसाधारणपणे एका वर्षात अनेक माश्या  पिढ्या तयार होतात.

व्यवस्थापन

याचेव्यवस्थापन कसे असावेहे समजून घेणे महत्वाचे असुन प्रादुर्भावग्रस्त फळे वेचून जमिनीत खोलवर पुरून टाकावीत व नष्ट करावे. झाडाच्या सभोवताली जमिनीची वखरणी,कुदळणी करावी व मिथील पॅरॉथियॉन भुकटी जमिनीत मिसळावी तेसेच तुम्हाला माहित असणारे.

मिथील युजेनॉल/रक्षक सापळयांचा (एकरी १० ते १३ ) वापर करावा.प्रौढ माशांच्या बंदोबस्तासाठी २० मि.ली. मॅलॅथियॉन + २00 ग्रॅम मळी या प्रमाणात २० लिटर पाण्यातून बागेच्या सभोवताली फवारणी कमी जास्त  करावी. तसेच  प्लॅस्टिक डब्यात हे द्रावण जागोजागी झाडावर लटकावे.बागेत स्वच्छ, भरपूर सुर्यप्रकाश व खेळती हवा राहण्यासाठी हलकी छाटणी वेळेवर करावी. पिठ्या ढेकूण ओळण्यासाठी या किडीची पिले आणि प्रौढ लहान, चपटी व ३ ते ५  मि.मी. लांब असून शरीराभोवती मेणकट पांढरा रेशमी कापसासारख्या पदार्थ दिसून येतो, त्यामुळे कोड एकदम दिसून येत नाही. जमिनीत दडून बसलेल्या या किटकाची अंड्यातून निघालेली पिल्ले झाडावर चढतात आणि नवीन पाने आणि फळांच्या देठाजवळ पोहचतात. तेथे ती एकाच ठिकाणी बहुसंख्येने एकत्रितपणे फळाच्या देठाजवळून तसेच फळाच्या मागील भागातून रस शोषण करताना दिसून येते. फळातील रस शोषण केल्यामुळे फळांची वाढ न होता ती गळतात फळे वाकडी तिकडी होतात तिपके पडतात .

उन्हाळ्यात झाडालगत नांगरणी केल्यास अंडी नष्ट होतात पण झाडाचे मुळ पाहून नागरणी करावी. काही पक्षी खातात तर काही सुर्याच्या उष्णतेने मरतात,या किडीच्या नियंत्रणासाठी जैविक व्हर्टिसिलियम-४0 ग्रॅम १२०  मि.ली. दुधात मिसळून १० लीटर पाण्यातून फवारावे,जमिनीच्या ३० सें.मी. वर खोडावर ग्रेिसचा पट्टा दिल्यास अगर चिकट जेल लावल्यास पिल्ले झाडावर चडता येणार नाही.

मावा

मावा कुठ शोधायचा हे देखील शेतकऱ्यांनी जाणुन घेण महत्वाच असुन ही कोड पानाच्या खालच्या बाजूला समूहाने राहून सतत रस शोषण करतात पाने वाकडी पडतात . प्रौढ माव्याना  बहुदा पंख नसतात. त्यामुळे प्रौढ आणि पिले या समूहाणे  सारखीच दिसतात. त्यांचे शरीर नाजूक व कोमल असून शरीराच्या शेवटी शिंगासारखी एक जोडी असते मादी मावा अंडी न देता सरळ पिल्लांना जन्म देतातत्यामुळे काळजी घेणे.

तसेच नर मादीच्या मिलना शिवाय पिल्लांना जन्म दिला जाते. या किडींची पिले व प्रौढ समूहाने पानातून आणि कोवळया फुटीतून सतत रस शोषण करत असतात . जास्त प्रादुर्भाव असल्यास पाने पिवळी किवा काळी  पडतात, चुरगळल्यासारखी होतात व शेवटी पानगळ होते. परिणामी पेरू फळाच्या प्रतिवर विपरित परिणाम होतो.

उपाययोजना

यावर उपाययोजना करण्यासाठीमाव्याच्या नियंत्रणासाठी 5  टक्के निंबोळी अकांची फवारणी करावी. आवश्यकता असल्यास आंतरप्रवाही किटकनाशकाची फवारणी करावी तज्ञांना विचारून . त्यासाठी मॅलॅथियॉन ५o टक्के प्रवाही अगर डायमेथोएट ३५  टक्के प्रवाही १० मि.ली. १० लीटर पाण्यात मिसळून फवारणी हि करावी. तसेच जास्त प्रादुर्भावग्रस्त पाने तोडून नष्ट करावीतहे खर्चिक काम आहे. साल पोखरणारी अळी कोणती हेदेखील शेतकऱ्याने समजून घेणं महत्वाचं असुन या किडींचा प्रादुर्भाव जुनी झाडे किंवा दुर्लक्षित बागेत जास्तीत  जास्त प्रमाणात दिसून येतो. या किडीची अळी मळकट पिंगट कथ्या रंगाची, दंडगोलाकृती असून अंगावर लांब केस असतात आकार कमीजास्त.

पूर्ण वाढ झालेली अळी ३५ ते ४५  मि.मी. लांब असते. पतंग भुरकट रंगाचा, मध्यम आकाराचा व मजबूत बांध्याचा कडक  असतो. अळी प्रथम साल खाऊन त्याचा भुगा व लाळ यांच्या साहाय्याने तेथे तोंडापासून जाळे तयार करते मकडी सारखे नंतर ती खोडात छिद्र करते. छिद्राच्या राहून रात्रीच्या वेळी बाहेर येते आणि भुयारी जाळ्यात राहून पुढेपुढे साल खाते आणि जाळे तयार करीत संपूर्ण पण खाते. परिणामी अन्नपुरवठा खंडीत होऊन येतो, म्हणून वेळीच वेळी  लक्ष देणे आवश्यक आहे.व्यवस्थापन कसे असावे याचीदेखील माहिती महत्त्वाची असून या किडीच्या व्यवस्थापनासाठी ऑगस्ट ते सप्टेंबर याच कालावधीत विशेष लक्ष देऊन उपाययोजना कीड करावी. यावेळी खोडात फारशी छिद्रे झालेली नसतात, शकतो  बाहेरच जाळे असतात ती नष्ट करावीत. यानंतर जाळ्याच्या एका टोकास पाहिल्यास छिद्र दिसेल प्रथम जाळे स्वच्छ करून त्यात अणकुचीदार तार घालून वरखाली करावी म्हणजे आतील अळी मरेल हा विषय तसा अवघड आहे. या मधील छिद्रात तेल देण्याच्या पिचका-यांच्या साहाय्याने डी.डी.व्ही.पी.चे द्रावण टाकावे. हा प्रभावी उपाय पुन्हा पुन्हा करात राहावा . तसेच झाडावर व फांद्यावर या कीटकनाशकाची वेळो वेळी  फवारणी करावी.

पांढरी माशी

पांढरी माशी या किडीची पिले आणि प्रौढ माशा सतत पानातून रस शोषण करित असतात पाने निकामी करतात. रस शोषण करतांना ही कोड पानावर चिकटगोड पदार्थ लाली सारखा सोडतात. परिणामी त्यावर काळ्या बुरशीची वाढ होऊन पाने, फळे व फांद्यासहित झाड काळे पडते त्यामुळे पानाच्या अन्न तयार करण्याच्या प्रक्रियेत व्यत्यय येत असतो. त्यामुळे उत्पादन व गुणवत्तेवर परिणाम होतो व अशा फळांना अतिशय कमी भाव मिळतो.

एकात्मिक पीक संरक्षण पध्दत अवलंबण्यासाठी बागेमध्ये स्वच्छ सुर्यप्रकाश राहील व हवा खेळती राहील याची काळजी घेणे महत्वाची आहे. बाग तणविरहित ठेवावी रस शोषणा-या किडींच्या नियंत्रणासाठी जैविक व्हर्टिसिलियम ५० ग्रॅम + १०० मि.ली. दुधात घेऊन ते १० लीटर पाण्यात मिसळून फवारावे बागेची निगा राखणे.

फळमाशीच्या नियंत्रणासाठी रक्षक काळ्या विवल्या  सापळ्यांचा वापर करावा. मररोग नियंत्रणासाठी ट्रायकोडर्मा पावडर (१oo -११० ग्रॅम प्रती झाड) शेणखतात मिसळून मातीत टाकावी. अथवा १ टक्का बोडॉमिश्रणाची मातीत जिरवणी करूण फळांवरील डागांसाठी बाविस्टीन (o.१ टक्के) + मॅन्कोझेब (o.२ टक्के) ची फवारणी करून करावी.