रोपवाटिका

चिंचेची रोपवाटिका तयार करण्यासाठी बियांची (चिंचोक्यांची) गरज हि  असते. ज्या वेळी चिंचा पिकून वाळतात त्या वेळी त्यातील चिंचोके हे बाजूला काढावेत. जमिनीवर गळून पडलेल्या चिंचा गोळा करून त्यातील कावली  बी रोपवाटीकेसाठी घेऊ नये. कारण त्या चिंचा पक्व झालेल्या  नसतात. त्यांतील बी पक्व हि  नसते. कधी कधी खाली पडलेल्या चिंचा किडलेल्या चे प्रमाण हे जास्त असते, पोकळ असतात. पक्व झाडावरून काढलेल्या चिंचांचे बी रोपांसाठी वापरावे. त्यांची उगवणक्षमता चांगली प्रमाणत  असते. चिंचातून काढलेले चिंचोके काढून घावेत  व उन्हात वाळत घालवेत. नंतर पॉलिथिनच्या बागेत भरावेत आणि  कोरड्या जागेत त्यांचा साठ करावा. चिंचोके हे जास्तीत जास्त एक वर्षापर्यंत चांगले राहतात. त्यांना कीड लागू नये म्हणून ओलसर जागी न ठेवता ते कोरड्या जागेत हे ठेवले जावेत. एक वर्षाने रोपांसाठी साठा हा वापरावा. ताज्या बियांची उगवण क्षमता ८५-९०%% असते. साठा केलेल्या जुन्या बियांची उगवण क्षमता ४५-५०%% असते. म्हणून रोपवाटीकेसाठी ताजे बी वापरणे योग्य आहे.

अधिक माहिती साठी येथे क्लिक करा : विविध शेती ची माहिती 

एक किलो वजनात १४०० ते १८०० चिंचोके येतात येतात. त्यांची ७००-७५०  रोपे तयार होतात. रोपवाटीकेसाठी मार्च-एप्रिल महिन्यात गादी वाफे तयार करावेत. या गादीवाफ्यात ताजे बी टाकावे. बिया लावताना त्यावर कोणतीही औषधी  प्रक्रिया करण्याची गरज नसते. परंतु उकळून थंड केलेल्या  पाण्यात २४ तास चिंचोके ठेवल्यास ते चांगले रुजतात व रोपातात आणि  त्यांची उगवणक्षमता वाढते. गाडीवाफ्यातील वाळूमिश्रित किंवा भुसभुशीत मातीत बिया चांगल्या रुजतात, रोपटी चांगली तयार होतात. रोपांच्या वाढीस पुरेशा सावलीची गरज हि  असते. धुक्याचा मात्र रोपास उपद्रव होत असतो. धुक्याचा त्यांच्या वाढीवर दुष्परिणाम हा होत असतो. पेरलेल्या बिया एक आठवड्यात उगवायला सुरुवात होतात आणि बिया मातीच्या वर उगवतात. त्यांच्या मुख्य मुळास २/४  किंवा अनेक मुळे फुटतात. त्यांच्या कोंबास दोन पाने असतात तसेच कोंबांवरील  प्रत्येक गाठीवर दोन फांद्या फुटत असतात. एक महिन्यात रोपाची उगवण पूर्ण होत असते आणि  तीन-चार महिन्यांत रोप एक फुट उंच वाढते असते. ही रोपे गादी वाफ्यातून काढून पॉलिथीनच्या बागेमध्ये टाकावी आणि रोप पुरेसे वाढल्यावर पावसाळ्यात आपणास पाहिजे त्या ठिकाणी खड्ड्यात त्यांची लागवड करावी. रोपांची मुळे व शेंडे वाढत असतात. त्यांची वाहतूक मात्र काळजीपूर्वक करण्यात यावी . दुसर्या वर्षाच्या पावसाळ्यात रोपांची लागवड करावयाची असल्यास रोपवाटिकेत रोपे जतन करून हि ठेवली पाहिजे ठेवावी. रोपांची मुळे व शेंडे वाढतात आणि  त्यांची योग्य रीतीने काळजी घ्यावी.

बियांशिवाय रुटींग, कटिंग, डोळा भाराने, भेट कलम, गुटी कलम, अंतरीक्ष कलम, सिरीकल्चर, टिश्यू कल्चर या पद्धतीनेही चिंचेची चांगली रोपे तयार करता येत असतात.

रोग व कीड

५०-६०  प्रकारच्या जाती-उपजातींचे किडे-कीटक चिंचेच्या झाडाला उपद्रव पोचवत असतात. मेली बग (रान ढेकुण) नावाचे किडे झाडातला अर्क शोषण करत असतात. मावा आणि खवल्याचे किडे कोवळ्या पालवीवर डल्ला मारून पाने खातात. सुरवंट, अळ्याही पाने कुरतडतात, फुले खातात, कोवळे चिंचोके खात असतात. कोवळ्या पानातला रस शोषल्याने रोपांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होत असते. खोडकीड, पिठ्या ढेकुण, मावा इत्यादी १५-१८  प्रकारचे कीटक पानातला व खोडातला रस शोषणारे आहेत.

८-१०  प्रकारच्या किडे पाने, फुले व बियांचे नुकसान करणारे आहेत. काही कीटक कळ्या, फुले व चिंचफळांना भोके पडत असतात. काही चिंच फळातला रस शोषण करत असतात. कोवळ्या चिंचोक्यातला रस शोषत असतात. फळातला रस शोषणार्या कीटकांच्या आठ ते नऊ  जाती आहेत. पण कुरतडणारे कीटक अकरा प्रकारचे आहे आणि  आठ प्रकारचे किडे व अळ्या साठवणुकीतल्या चिंचोक्यांवर डल्ला मारत असतात.

अधिक माहिती साठी येथे क्लिक करा : विविध शेती ची माहिती 

अनेक प्रकारचे बुरशीजन्य रोग रोपवाटीकेतील जुन्या रोपांवर पडत असतात. या रोगात रोपांची पाने गळून रोप मारत असते. पावडरी मिलड्यू हा रोग ही रोपवाटीकेतील रोपांवर पडत असतो. चिंच-रोप लागवडीनंतरही त्यावर अनेक रोगांचा हल्ला होतअसतप. बहुतेक रोग बुरशीजन्य असतात आणि  या रोगांत पानांवर डाग पडून पाने पिवळी पडत असतात. पाने गळायला  लागतात. मुळे सडतात व रोप मरते असते. पानांवर लहान लहान काळे डाग पाडणारे जीवाणू चिंचेचे शत्रू असतात. यात पाने काळी पडून झाडे मरतात आणि  कीड व रोगांवर सल्फरडस्ट, कॅरथिन, कँलक्सीन ही प्रतिबंधक औषधे उपयोगी पडतात. जहरी रासायनिक औषधांपेक्षा कडूलिंबापासून बनवलेली चांगली औषधे बाजारात आली आहेत ती वापरावी. चिंचेवरील रोग व किडींसाठी ही औषधे उपयुक्त ठरत आहेत.