जमीन – केळी लागवड केळीसाठी भुसभुशीत पाण्याचा निचरा होणारी, हलक्‍या ते मध्यम प्रतीची, पोयटायुक्त, भरपूर सेंद्रिय कर्ब असलेली 6 ते 7.5 सामू असलेली केळी साठी जमीन योग्य आहे. क्षारयुक्त, चोपण जमिनीमध्ये केळीची लागवड  हि करूच नका.

केळीचे वाण

बसराई, अर्धापुरी, ग्रॅंड नाइन, श्रीमंती. यापैकी अर्धापुरी, तसेच ग्रॅंड नाइन वाणाची लागवड मराठवाडा विभागातील नांदेड, परभणी व हिंगोली जिल्ह्यात अधिक होत असते. ग्रॅंड नाइन वाणाची लागवड अन्य भागामध्ये अधिक आढळत असते.

लागवडीचे अंतर

• केळी लागवडीचे अंतर केळीच्या वाणानुसार ठरवावे लागत असते.
• बसराई व अर्धापुरी या वाणांसाठी केळीची लागवड 5 फूट x 5 फूट अंतरावर करत असतात.
• ग्रॅंड नाइन या वाणासाठी केळीची लागवड 6 फूट x 5 फूट अंतरावर करावी आणि  जास्तीचे अंतर शक्‍यतो पूर्व- पश्‍चिम ठेवावे.

लागवड पद्धती

केळी लागवड साधारणतः कंद किंवा उतिसवंर्धित रोपांपासून केली जात असते.

कंदापासून लागवड

• कंद निरोगी, जोमदार व घेरदार बुंध्याच्या, घडावर 9 ते 10 फण्या असलेल्या मातृवृक्षापासून निवडत असतात.
• तलवारीच्या पात्यासारखी सरळ मध्यम आकाराची पाने असलेले आणि 500 ते 750 ग्रॅम वजन असलेले शंकू आकाराचे कंद लागवडीसाठी योग्य असते.

लागवडीपूर्व कंद प्रक्रिया

केळी लागवड करताना कंदांवरील मुळे किंवा अनावश्‍यक भाग छाटून काढावा आणि  कंद पाण्याने स्वच्छ धुवावेत. कार्बेन्डाझिम 10 ग्रॅम आणि कीटकनाशक बदलून घेणे मोनोक्रोटोफॉस15 मिलि प्रति 10-१२  लिटर पाण्यात मिसळून द्रावण तयार करावे. या द्रावणात कंद किमान अर्धा तास बुडवून ठेवावेत आणि  त्यानंतर कंदाची लागवड करून घ्यावी.

हे हि वाचा : मोसंबी लागवड तंत्रज्ञान 2022 

 

हे हि वाचा : आवळा झाडाची लागवड २०२२

 

उतिसंवर्धित रोपांची लागवड

• रोपे लागवडीच्या आदल्या दिवशी ठिबक सिंचन संच चालवून जमीन ओली करून घेत असतात आणि वाफसा स्थिती आल्यावर लागवड करावी.
• रोपांची लागवड पावसाळ्यामध्ये दिवसभर करता येत असते. मात्र अन्य हंगामात लागवड करताना दुपारी तीन वाजेपर्यंतच करत असतात किवा करावी.
• रोपे चार ते पाच पानांची, पूर्णपणे तीन महिने हार्डनिंग झालेली सशक्त रोपे लागवडीसाठी वापरनियात यावी.
• सर्व प्रथम रोपांची पिशवी हातामध्ये घेऊन त्यातील माती हाताने दाबावी आणि   जेणेकरून रूटबॉल फुटणार नाही. त्यानंतर डाव्या हाताच्या साह्याने रोप मातीसह अलगद काढून ठेवावे.
• मातीच्या गोळ्यासह रोपे 1 x 1 x 1 फूट आकाराच्या खड्ड्यामध्ये अथवा सरीमध्ये ठेवत असतात. सोबत 10 ग्रॅम फोरेट प्रति झाड जमिनीत मिसळवितात.
• लागवड करताना रोपाच्या सभोवती थोडे शेणखत, कंपोस्ट खत व मातीची भर घालावी आणि  मुळाच्या कक्षेत गरजेपेक्षा जास्त पोकळी राहणार नाही, अशा पद्धतीने माती दाबावी.
• त्वरित ठिबक संच चालवून पाणी द्यावे आणि  जमीन कायम वाफसा स्थितीमध्ये ठेवावी.
• रोपे लागवडीनंतर इर्विनिया रॉट या रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची दाट शक्‍यता असते. लागवडीनंतर एक आठवड्याने 200 लिटर पाण्यात कॉपर ऑक्‍सिक्‍लोराइड 600-700  ग्रॅम अधिक स्ट्रेप्टोमायसीन स्टार द्यावा 3 ग्रॅम आणि क्‍लोरपायरीसफॉस 600 मिलि मिसळून द्रावण तयार करावे. यातील 100 मिलि द्रावणाची प्रति झाड याप्रमाणे आळवणी करून घावी.

कांदे बाग व्यवस्थापन

1. कांदेबाग लागवडीमध्ये सध्या घड भरण्याच्या अवस्थेत दिसत  आहेत. ही अवस्था अत्यंत संवेदनशील असते आणि  सध्या ढगाळ वातावरण, उष्ण हवामान व आर्द्रतेमध्ये वाढ होत आहे आणि  त्यामुळे केळी बागेची काळजी घ्यावी.
2. बागेतील पिवळी पडलेली रोगग्रस्त पाने, तसेच पिले धारदार विळ्याने कापून त्याची बागेबाहेर विल्हेवाट लावण्यात यावी.
3. अशा वातावरणामध्ये करपा रोगाचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्‍यता दाट  असते. अशा वेळी केळी बागेवर प्रोपिकोनॅझोल (25 ईसी) 10 मिलि किंवा कार्बेन्डाझिम (50 डब्ल्यूपी) 10 ग्रॅम किंवा मॅन्कोझेब 25 ग्रॅम सोबत उत्तम प्रतीचे स्टीकर 10 मिलि प्रति 10 लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करण्यात यावी. गरजेनुसार पाच दिवसांच्या अंतराने दुसरी फवारणी हि करावी.
4. कांदेबाग लागवडीच्या केळीस ५०-६० किलो 0ः0ः50 प्रति एकर विद्राव्य खत ठिबकद्वारा २७०  ते ३०५  दिवसांदरम्यान टप्प्याटप्प्याने द्यावे.
5. केळीचा घड पूर्ण निसवल्यावर व केळफूल तोडल्यावर घडावर 50 ग्रॅम पोटॅशियम डायहायड्रोजन फॉस्फेट अधिक 100 ग्रॅम युरिया अधिक उत्तम प्रतीचे स्टिकर 10 मिलि प्रति 10-१५  लिटर पाण्यात मिसळून 15-१७  दिवसांच्या अंतराने दोन फवारण्या कराव्यात.
6. केळी घडावर 100 गेज जाडीच्या 6 टक्के सच्छिद्र असलेल्या अर्धपारदर्शक किंवा निळ्या प्लॅस्टिक पिशव्यांचे आवरण घालावे आणि  त्यामुळे उत्तम प्रतीच्या घडाची निर्मिती होऊन बाजारात योग्य दर मिळतो.